Vroegere 'rechterhand' van Pakistaan Abdul Khan nu kroongetuige

 

 

 

 

 

Nederlandse fotograaf zondebok in spionageschandaal

Fotograaf Frits Veerman uit Huizen is kroongetuige in een proces te Londen, dat tegen het Amerikaanse weekblad Time is aangespanen door de Pakistaanse atoomgeleerde dr. Abdul Khan, omdat het weekblad hem van spionage heeft beschuldigd.
De Pakistaan van van 1972 tot 1976 werkzaam bij het Fysisch Dynamisch Onderzoekslaboratorium (FDO) te Amsterdam. Dat centrum verichtte veel wek voor het uiters geheime Ultracentrifuge-project van Urenco in Almelo.
De fotograaf Frits Veerman uit Huizen fungeerde jarenlang als de 'rechterhand' van Abdul Khan, en maakte in diens opdracht honderden technische opnamen die verband hielden met het ultracentrifige-project.
Dr. Abdul Khan, die thans deel uitmaakt van de Pakistaanse regerng, werd wegens poging tot spionage in ons land aanvankelijk veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf. Frits Veerman, die de directie van FDO verscheidene malen had gewaarschuwd voor de bedenkelijke nieuwsgierigheid van de Pakistan voor onze atoomgeheimen, vloog de laan uit. Hij knokt al jaren voor eerherstel. Binnenkort doet dr. F. Rang, de Nationale Ombudsman, uitspraak in zijn zaak.

 

Door:

Cor van Groningen & Theo Jongedijk

 

.Huizen, woensdag
Voor Frits Veerman is er geen twijfel mohgelijk: hij moest als zondebok fungeren in het spionage-schandaal waarmee het Fysische Dynamisch Onderzoekslaboratorium (FDO) in Amsterdam midden jaren zeventig werd geconfronteerd.
Nadat de Pakistaanse geleerde dr. Abdul Quadeer Khan, thans 50 jaar, plotseling met de noorderzon uit Nederland was vertrokken en Frits Veerman zijn eerste confrontaties met de Binnenlandse Veiligheids Dienst (BVD) achter de rug had, namen zijnj werkzaamheden als fotograaf bij FDO zienderogen af en volgde uiteindelijk in 1978 zijn ontslag.
Van 1972 tot 1976 was niet alleen in de werksfeer, maar ook in de persoonlijke relatie een goede verhouding ontstaan tussen de Pakistaanse wetenschapper en de Huizense fotograaf. Desondanks ontstond er bij Veerman in de loop der jaren een aanzienlijke argwaan over de verrichtingen en de ongebreidelde belangstelling van Abdul Khan voor alles wat met het ultracentrifuge0project te maken had.
Die argwaan nam zozeer toe, dat Frits Veerman een paar keer aanklopte bij zijn directie, om over die van de overmatige interesse van Khan voor onze atoomgeheimjen op de hoogte te stellen. "Er werd niet op gereageerd."
Frits Veerman was de ondergeschikte van de Pakistaanse fysicus en moest diens opdrachten uitvoeren. Die opdrachten bestonden uit het maken van honderden foto's, technische opnamenm die nagenoeg alle belangrijke facetten van het ultracentrifuge-project tot onderwerp hadden

Verbazing
De persoonlijke relatie tussen Veerman en Khan was zo goed, dat de Pakistaan zijn Nederlandse assistent regelmatig thuis uitnodigde. Tot zijn niet geringe verbazing moest frits Veerman bij een van die bezoeken uiters geheime tekeningen fotograferen. Hij weigerde.
Abdul Khan ging in 1963 studeren aan de Technische Hogeschool in Delft. Hij behaalde zijn doctoraal examen in 1967 en promoveerde enkele jaren later tot doctor in de natuurkunde aan de Katholieke Universiteit in het Belgische Leuven. In 1972 kreeg hij een functie bij FDO in Amsterdam. Bij zijn indiensttreding ondertekende hij een geheimhoudingsverklaring.
De nu 42-jarige Frits Veerman vond al in 1963 werk bij hetzelfde bedrijf. Tot 1970 was hij technisch medewerker en in die functie ondermeer betrokken bij het ultracentrifuge-project. In 1970 werd hij belast met de opbouw en inrichting van een fotografische afdeling, die zich ondermeer bezighield met industriele, wetenschappelijke, electronenmicroscopische- en luchtfotografie. Hij en Abdul Khan deelden bij FDO dezelfde kamer.
Een uitvoerige reportage, die vorig jaar juni in het Amerikaanse opinieblad 'Time' onder de kop: "Wie heeft de bom" verscheen, is er de directe oorzaak van dat de wegen van Abdul Khan en Frits Veerman elkaar binnenkort weer gaan kruisen. De Pakistaan is over de reportage in grote woede ontstoken en heeft bij een Londense rechtbank het blad aangeklaagd wegens aantasting van zijn reputatie. Hij eist een schadevergoeding van honderdduizend pond.
In het artikel van 'Time' worden de activiteiten van Khan in Nederland uit de doeken gedaan en omschreven als spionage. "Gedurende zijn verblijf bij FDO heeft Khan de plannen van het centrifuge-project gekopieerd en naar Pakistan gestuurd," aldus het blad.
Frits Veerman is, als zijn vroegere fotograaf-assistent de kroongetuige in dit proces.
'Time' liet hem opsporen via een recherchebureau van de voormalige Amsterdamse politiecommissaris Gerard Toorenaar.
Niet alleen vanwege de nauwe samenwerking in de jaren zeventig is Frits veerman een belangrijke getuige, maar vooral ook omdat Abdul Khan hem na de verdwijning uit Nederland een paar keer schriftelijk uitnodigde tot regelrechte spionage ten gunste van Pakistan.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Brieven
In verschillende brieven, voorzien van het opschrift 'vertrouwelijk' deed Khan een beroep op Veerman om hem aan gegevensds en material te helpen die nodig waren voor het Pakistaanse ultracentrifuge-project. Veerman reageerde niet op die verzoeken, maar stelde wel (opnieuw) zijn directie op de hoogte. Ook andere werknemers van FDO werd om geheime informatie verzocht.
In nagenoeg onberispelijk Nederlands schreef Khan aan Veerman: "Beste Frits, zeer vertrouwelijk verzoek ik jouw om ons te helpen. Ik heb dringend de volgende informatioe nodig voor ons onderzoeksprogramma: etsen van taatsen en een onderdemper. Kan je een gehele onderdemper van CNOR verzorgen?
Frits, dat is zeer dringend nodig, daar het hele onderzoek stilstaat. Ik ben zeker, dat je dit kan bezorgen.
"
Het zijn die brioeven geweest, die uiteindelijkj hebben geleid tot vervolging en veroordeling (bij verstek) van dr. Khan wegens poging tot spionage. Op 14 november 1983 werd hij tot vier jaar gevangenisstraf veroordeeld, een vonnis dat later door het Gerechtshof in de hoofdstad wegens vormfouten nietig werd verklaard.
Algemeen wordt aangenomen, dat de activiteiten van Khan in Nederland het mogelijk hebben gemaakt, dat Pakistan door middel van een eigen ultracentrifuge-project in staat is zelf een atoomwapen te procuceren.
De spionhage-affaire Khan heeft Frits Veerman de das omgedaan. Zijn getuigschrift vermeldt dat de functie van de heer Veerman 'helaas is komen te vervallen, doordat het fotografiewerk sterk is afgenomen'. Hij houdt het er zelf op, dar er een zondebok moest worden gevonden.
Functionarissen van de BVD zouden hem dat ook destijds hebben meegedeeld.
Aanvankelijk heeft Veerman geen protest aangetekend tegen zijn ontslag, omdat hem vanwege de staatsbelangen, die gemoeid waren met de spionage-affaire, door de veiligheidsdienst een zwijgplicht zou zijn opgelegd.
Tot 1981 toonde de BVD regtelmatig belangstelling voor Veerman en werd hij op alle mogelijke en onmogelijke tijdstippen en op alle dagen van de week voor gesprekken benaderd.
Begibn 1984 heeft Frits Veerman zich bij de nationale Ombudsman, dr. F. Rang, beklaagd over het optreden van de BVD. In die klacht wordt gezegd, dat hij uit vrees voor en door de intimiderende handelszijze van de inlichtingendienst zijn ontslag nooit heeft aangevochten. Hij stelt door het optreden van de BVD schade te hebben geleden.
Nadat hij talrijke keren vruchteloos naar een nieuwe werkkring had gesolliciteerd, heeft hij thans een administratieve baan in Hilversum. Die baan sluit in het geheel niet aan bij zijn opleiding en werkervaring. Ook de vele afwijzingen, die hij kreeg op zijn sollicitaties in de technische sector, vermoedt hij de hand van onze Binnenlandse Veiligheids Dienst.
Hardnekkig
Die jarenlange belangstelling van de BVD voor Frits Veerman valt waarschijnlijk niet alleen te verklaren uit zijn samenwerking met dr. Khan bij FDO, maar ook uit de hardnekkige pogingen die de Pakistaanse geleerde na zijn 'vlucht' uit Nederland ondernam om de Huizense fotograaf naar pakistan te laten komen.
Frits Veerman werd daar zo frequent over benaderd, vooral telefonisch, dat hij zich uiteindelijk gedwongen voelde een geheim nummer te nemen.
Frits Veerman: "Ik kan nog steeds niet begrijpen waarom ik bij de FDO moest verdwijnen. Ik heb nota bene de directie gewaarschuwd dat dr. Khan net iets teveel belangstelling voor het ultracentrifige-project had en er werd niets ondernomen. Die man kon gewoon zijn gang blijven gaan. En als de zaak uiteindelijk aan het rollen komt, ben ik degene die het loodje legt."
Of die laatste conclusie ook inderdaad juist is, moet nog bl;ijken. Binnenkort zal de Nationale Ombudsman rapporteren over de klacht die Frits Veerman bij hem heeft ingediend.

Centerboek
ISBN 90-5087-027-9

meer artikelen

back home