17-11-2004

22:40 uur

Nederland 1

Nieuwe documentaire

Regie: Margo Smit, Jos Slats
Scenario: Jos Slats, Margo Smit
Producent: Maarten Trijsburg
Camera: Arjan Kroon, Tijn van Neerven
Geluid: Rob van der Veer, Thanassis Pliakis
Montage: Paul Vleeshouwer

link naar de documentaire:

klik hier

Vanavond in Reporter:

Made in Holland, hoe Nederland de islamitische wereld aan de atoombom hielp

“Ook Pakistan zal een atoombom hebben. Al moeten we er gras voor eten,” zegt de Pakistaanse president Ali Buttho in het najaar van 1974. Ver van de bewoonde wereld - in een tent in de woestijn - heeft Buttho een geheime bijeenkomst belegd met tientallen wetenschappers. Een halfjaar eerder heeft buurland en aartsvijand India een eerste kernproef gehouden. Pakistan voelt zich ernstig bedreigd. Een van de wetenschappers die deze historische vergadering bijwoont, is dr Abdul Quadeer Khan, een metallurg die in Delft heeft gestudeerd. Khan werkt in Nederland bij het Fysisch Dynamisch Onderzoekscentrum (FDO) van VMF/Stork in Amsterdam.

Toegang tot geheime technologie
Stork is een belangrijke onderaannemer van Urenco in Almelo, een internationaal consortium dat uranium verrijkt voor kerncentrales. De verrijkingstechniek - ultra centrifuge - kan ook worden gebruikt voor het maken van een atoombom. Abdul Khan zit dus op de eerste rang. Hij heeft in Amsterdam en Almelo toegang tot geheime ultra centrifuge technologie. IJverig vertaalt hij vertrouwelijke rapporten, kopieert hij bouwtekeningen, laat foto's maken en neemt hij onderdelen mee naar huis. Ook weet hij de hand te leggen op namen en adressen van toeleveringsbedrijven van de ultra centrifuge industrie.

Spionage-affaire verzwegen
Reporter deed onderzoek in de tot nu toe geheime archieven over de spionage affaire van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Daaruit blijkt dat Nederland al in het najaar van 1975 over harde aanwijzingen beschikte dat de Pakistaan spioneerde. Toch werd er toen geen diepgaand onderzoek ingesteld. In december van dat jaar kon Khan ongehinderd met de atoomgeheimen naar Pakistan vertrekken.Pas vier jaar later kregen de Urenco-partners Duitsland en Groot-Brittannie lucht van zaak. Den Haag had de spionage-affaire al die tijd verzwegen. Londen schakelde onmiddellijk de geheime dienst in.

Archieven
In de Haagse archieven stuitte Reporter op een document waaruit blijkt dat de Britten zelfs het Nederlandse diplomatieke postverkeer over de zaak onderschepten. Zo liet Khan in augustus 1979 op de Nederlandse ambassade in Islamabad een persoonlijke brief bezorgen voor minister Van der Klaauw van Buitenlandse Zaken. Toen de brief in Den Haag arriveerde bleek het stuk onderweg "opengemaakt door de Britten".

In beroep
Dertig jaar na dato ligt de affaire-Khan nog altijd gevoelig in Den Haag. Buitenlandse Zaken wil grote delen van het archief niet openbaar maken. Publicatie van deze documenten zou schadelijk zijn voor de staatsveiligheid, zegt het ministerie. Reporter gaat in beroep tegen de weigering.

Reporter over veiligheid

“Ook Pakistan zal een atoombom hebben. Al moeten we er gras voor eten,” zegt de Pakistaanse president Ali Buttho in het najaar van 1974. Ver van de bewoonde wereld - in een tent in de woestijn - heeft Buttho een geheime bijeenkomst belegd met tientallen wetenschappers. Een halfjaar eerder heeft buurland en aartsvijand India een eerste kernproef gehouden. Pakistan voelt zich ernstig bedreigd.
Een van de wetenschappers die deze historische vergadering bijwoont, is dr Abdul Quadeer Khan, een metallurg die in Delft heeft gestudeerd. Khan werkt in Nederland bij het Fysisch Dynamisch Onderzoekscentrum (FDO) van VMF/Stork in Amsterdam.
Stork is een belangrijke onderaannemer van Urenco in Almelo, een internationaal consortium dat uranium verrijkt voor kerncentrales. De verrijkingstechniek - ultra centrifuge - kan ook worden gebruikt voor het maken van een atoombom.
Abdul Khan zit dus op de eerste rang. Hij heeft in Amsterdam en Almelo toegang tot geheime ultra centrifuge technologie. IJverig vertaalt hij vertrouwelijke rapporten, kopieert hij bouwtekeningen, laat foto's maken en neemt hij onderdelen mee naar huis. Ook weet hij de hand te leggen op namen en adressen van toeleveringsbedrijven van de ultra centrifuge industrie.

Reporter deed onderzoek in de tot nu toe geheime archieven over de spionage affaire van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Daaruit blijkt dat Nederland al in het najaar van 1975 over harde aanwijzingen beschikte dat de Pakistaan spioneerde. Toch werd er toen geen diepgaand onderzoek ingesteld. In december van dat jaar kon Khan ongehinderd met de atoomgeheimen naar Pakistan vertrekken.
Pas vier jaar later kregen de Urenco-partners Duitsland en Groot-Brittannie lucht van zaak. Den Haag had de spionage affaire al die tijd verzwegen. Londen schakelde onmiddellijk de geheime dienst in.
In de Haagse archieven stuitte Reporter op een document waaruit blijkt dat de Britten zelfs het Nederlandse diplomatieke postverkeer over de zaak onderschepten. Zo liet Khan in augustus 1979 op de Nederlandse ambassade in Islamabad een persoonlijke brief bezorgen voor minister Van der Klaauw van Buitenlandse Zaken. Toen de brief in Den Haag arriveerde bleek het stuk onderweg "opengemaakt door de Britten".

Dertig jaar na dato ligt de affaire-Khan nog altijd gevoelig in Den Haag. Buitenlandse Zaken wil grote delen van het archief niet openbaar maken. Publicatie van deze documenten zou schadelijk zijn voor de staatsveiligheid, zegt het ministerie. Reporter gaat in beroep tegen de weigering.


 

 

Centerboek
ISBN 90-5087-027-9

meer artikelen

back home